Op 18 februari organiseerde de kerngroep tolkvoorziening samen met het UWV een inspirerende onderdompelingsdag. We nemen je graag mee in de hoogtepunten, ervaringen en de nieuwste cijfers.

Een kijkje achter de schermen bij het UWV

De dag begon met een presentatie van het UWV, waar de afdeling Voorzieningen en Re-integratiemiddelen centraal stond. Met zeven kantoren verspreid over het land, ieder met z’n eigen specialisme, springt Utrecht eruit met haar focus op tolkvoorzieningen. De cijfers laten zien dat steeds meer mensen hun weg naar het UWV vinden: in 2021/2022 waren er zo’n 7.500 aanvragen, maar in 2025 stijgt dat aantal naar maar liefst 8.100! Ook het budget groeit flink door: van 36 miljoen euro in 2022 naar 47 miljoen euro in 2025. Binnen het ‘leefdomein’ steeg het aantal bestellingen met 7%, en het aantal toegekende tolkuren zelfs met 8,5%. Dat is niet niks! Dit betekent dat steeds meer mensen communiceren met een tolk – en dat er dus meer aandacht is voor inclusiviteit.

Het aanvraagproces: zo werkt het

Een aanvraag loopt bijna helemaal digitaal: via het UWV-systeem wordt gekeken of je als tolkgebruiker bekend bent. Zo niet, kijkt een verzekeringsarts mee. Bij een positief advies krijg je via ‘Mijn UWV’ de tolkvoorziening. Tolkcontact is het centrale loket en springt bij als dat nodig is – bij spoed kunnen tolken razendsnel worden ingezet.

Ervaringen uit de praktijk: doofblind en dove deelnemers aan het woord

Drie doofblinde personen vertelden hoe belangrijk tolkuren zijn voor hun dagelijks leven. Zonder tolk is participeren haast onmogelijk. Een punt van zorg: er zijn maar 168 leefuren per jaar beschikbaar, waardoor je soms moet kiezen voor welke activiteiten je een tolk inzet. Extra tolkuren voor buitenlandse reizen? Dat is een lastige, die vaak niet wordt toegekend. Bovendien vindt men het aanvraagproces soms onhandig, vooral door de leesbaarheid van de UWV-website en Tolkcontact – zeker als je afhankelijk bent van braille of gebarentaal.

Het beroep van tolk kwam ook voorbij: vooral tactiele tolken hebben een pittige klus. Teamwork is cruciaal om de kwaliteit hoog te houden. Dove tolken worden extra gewaardeerd, omdat ze de dovencultuur en communicatiebehoefte goed begrijpen.

Waarom diversiteit en toegankelijkheid zo belangrijk zijn

Een dove vrouw van Deafstudies Hogeschool Utrecht gaf een inkijkje in de dovengemeenschap. Wist je dat er in Nederland zo’n 1,5 miljoen mensen zijn met een gehoorbeperking? Gebarentaal is voor velen dé moedertaal en essentieel voor hun identiteit. De tolkvoorziening kent verschillende soorten tolken – van NGT (Nederlandse Gebarentaal) tot NmG, schrijftolken, dove tolken en combitolken. Wat je kiest, hangt af van je situatie, zeker voor nieuwkomers die hun eigen gebarentaal spreken.

Ondanks de groei weten veel mensen nog niet van deze voorzieningen, vaak door taboes of onbekendheid. In het onderwijs kan gebarentaal bijvoorbeeld meer zichtbaar worden als het in het curriculum komt. De spreker pleitte voor een sociaal model: niet het individu draagt het probleem, maar de samenleving moet zorgen voor gelijkwaardigheid.

Het verhaal van een laatdove vrouw

Een ontroerend verhaal kwam van een vrouw die van slechthorend naar volledig doof ging. In het gewone onderwijs voelde ze zich vaak alleen – er waren geen rolmodellen. Dankzij een stage bij GGMD ontdekte ze gebarentaal en de dovengemeenschap, wat haar leven veranderde. De medische wereld kijkt vooral naar het compenseren van gehoorverlies (denk aan een hoortoestel), maar er is weinig aandacht voor rouwverwerking en communicatieve ondersteuning. Tolken verrijken haar leven – ze kan ontspannen deelnemen aan gesprekken, en haar familie merkt het positieve effect. Het taboe rond gehoorverlies moe…